Blog

May12

Γυναίκες της Αρκαδίας

ΑΝΤΙΝΟΗ

 
Η ΑΝΤΙΝΟΗ ήταν η μεγαλύτερη από τις δύο κόρες του ΚΗΦΕΑ του δευτερότοκου γιου του ΑΛΕΟΥ, του βασιλιά της αρχαίας ΑΡΚΑΔΙΑΣ. Ο ΚΗΦΕΑΣ δεν κληρονόμησε το βασίλειο των ΑΡΚΑΔΩΝ, αλλά παίρνοντας μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία, κατέλαβε μία τεράστια έκταση (χώρα των ΚΑΦΥΩΝ την ονόμασαν), την οποία και διαμοίρασε στους είκοσι γιους του, παραγκωνίζοντας τις μόνο δύο κόρες του ΑΝΤΙΝΟΗ και ΣΤΕΡΟΠΗ. Η ΑΝΤΙΝΟΗ θεωρώντας ότι η ίδια και η αδερφή της αδικήθηκαν, τσακώθηκε με τον πατέρα της και τελικά του απέσπασε την υπόσχεση να της διαθέσει όποια τοποθεσία επέλεγε για ίδρυση της πόλης της , αρκεί να είχε μαζί της αρκετούς αποίκους. (Ο ΚΗΦΕΑΣ ήταν σίγουρος ότι κανένας δεν θα δεχόταν να ακολουθήσει μία γυναίκα). Η ΑΝΤΙΝΟΗ όμως δεν επέλεξε κανέναν άνδρα. Επέλεξε τις συζύγους όσων επαγγελματιών θα χρειάζονταν η νέα πόλη, τάζοντάς τους προνόμια, και εκείνες έπεισαν (ή κατά άλλους εκβίασαν) τους συζύγους τους, κι έτσι ένα σεβαστό πλήθος την ακολούθησε στην επιλογή νέας πατρίδας. Η ΑΝΤΙΝΟΗ, οδηγημένη από έναν παλιό χρησμό, ακολούθησε ένα μεγάλο φίδι επί δύο μερόνυχτα κι όταν αυτό σταμάτησε να ξεκουραστεί κοντά σ’ ένα ποτάμι, (ΟΦΙΣ ονομάστηκε το ποτάμι), η ΑΝΤΙΝΟΗ είχε βρει την πόλη της. ΜΑΝΤΙΝΕΙΑ την ονόμασε σε ανάμνηση του χρησμού που την οδήγησε εκεί (και μαντείο ίδρυσε εκεί που στάθηκε το φίδι). Ο ΟΜΗΡΟΣ στην IΛΙΑΔΑτην ονομάζει ΜΑΝΤΙΝΕΗ ΕΡΑΤΙΝΕΗ, δηλαδή Μαντίνεια η αξιαγάπητη.
Η ΜΑΝΤΙΝΕΙΑ είχε ανέκαθεν ιδιαίτερο καθεστώς για τις γυναίκες, μέχρι τα Ρωμαϊκά χρόνια. Ο τάφος της ΑΝΤΙΝΟΗΣ, ένα μεγαλοπρεπές μνημείο κοντά στο θέατρο της πόλης, ονομαζόταν «ΕΣΤΙΑ ΚΟΙΝΗ», και της αποδίδονταν τιμές για αιώνες. Κοντά σε αυτό το μνημείο στήθηκε αργότερα η επιτάφια στήλη του ΓΡΥΛΟΥ, γιου του στρατηγού και συγγραφέα του έργου « ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΜΥΡΙΩΝ», ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ, που σκοτώθηκε πολεμώντας με τους ΑΘΗΝΑΙΟΥΣ στην μάχη της ΜΑΝΤΙΝΕΙΑΣ το 362 π.χ.  
 

ΣΤΕΡΟΠΗ

 
Η ΣΤΕΡΟΠΗ ήταν η μικρότερη από τις δύο κόρες του ΚΗΦΕΑ, του δευτερότοκου γιου του ΑΛΕΟΥ, του  βασιλιά της αρχαίας ΑΡΚΑΔΙΑΣ. Ο ΚΗΦΕΑΣ δεν κληρονόμησε το βασίλειο των ΑΡΚΑΔΩΝ, αλλά παίρνοντας μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία, κατέλαβε μία τεράστια έκταση (χώρα των ΚΑΦΥΩΝ την ονόμασαν), την οποία και διαμοίρασε στους είκοσι γιους του, παραγκωνίζοντας τις μόνο δύο κόρες του ΑΝΤΙΝΟΗ και ΣΤΕΡΟΠΗ. Η ΣΤΕΡΟΠΗ μαζί με την αδελφή της ΑΝΤΙΝΟΗ, θεωρώντας ότι αδικήθηκαν, τσακώθηκαν με τον πατέρα τους για τη διαδοχή και τελικά η ΑΝΤΙΝΟΗ του απέσπασε την υπόσχεση να της διαθέσει όποια τοποθεσία επέλεγε για ίδρυση της πόλης της , αρκεί να είχε μαζί της αρκετούς αποίκους. (Ο ΚΗΦΕΑΣ ήταν σίγουρος ότι κανένας δεν θα δεχόταν να ακολουθήσει μία γυναίκα). Η ΑΝΤΙΝΟΗ όμως τα κατάφερε κι έτσι ένα σεβαστό πλήθος τις ακολούθησε στην επιλογή νέας πατρίδας. Η ΣΤΕΡΟΠΗ διαδέχτηκε την αδελφή της στο θρόνο της νέας πόλης και αποδείχθηκε εξαιρετικά «σκληρή» ηγεμόνας. Παιδούλα, εικονίζεται σε νομίσματα της ΤΕΓΕΑΣ να παίρνει από τα χέρια της ΑΘΗΝΑΣ ένα βόστρυχο (μπούκλα) από τα μαλλιά της ΜΕΔΟΥΣΑΣ για να μπορεί να υπερασπίζεται την πόλη της. Κι όταν χρειάστηκε τη χρησιμοποίησε. Κάποτε που άντρες της πόλης εκστράτευσαν στην ΣΠΑΡΤΗ, οι «γείτονες», βλέποντας την πόλη να μένει «απροστάτευτη», μόνο με τα γυναικόπαιδα και τους ηλικιωμένους, την θεώρησαν εύκολη λεία. Δεν υπολόγισαν τη ΣΤΕΡΟΠΗ που με πλήρη εξάρτηση μάχης, όπως και οι υπόλοιπες γυναίκες, υπερασπίστηκαν σθεναρά την πόλη τους, καταδιώκοντας τους και σχεδόν τους αφάνισαν. «ΠΡΟΣΤΑΤΙΔΑ» την ονόμαζαν οι ΜΑΝΤΙΝΕΊΣ.
 

ΜΑΡΠΗΣΣΑ

 
Ο ΠΟΛΥΜΗΣΤΟΡ; ήταν ο βασιλιάς της ΑΡΚΑΔΙΑΣ, όταν ο βασιλιάς της ΣΠΑΡΤΗΣ ΧΑΡΙΛΛΟΣ, εισέβαλε στην Αρκαδία ακολουθώντας χρησμό που του δόθηκε από το  μαντείου των ΔΕΛΦΩΝ, όταν το συμβουλεύ  «Την Αρκαδία μου ζητάς, ζητάς μεγάλο πράγμα εγώ εσέ τη χώρα αυτή δε στέργω να σου δώσω. Στην  Αρκαδία είν’ πολλοί άνδρες βαλανοφάγοι, και δε σ΄ αρνούμαι  αν θες να πας, αλλά θα σ’ εμποδίσουν. Για να χορέψεις πηδηχτά, όμως εσέ θ’ αφήσω και να μετρήσεις με σχοινί τον κάμπο της Τεγέας…» Ο ΧΑΡΙΛΛΟΣ ερμήνευσε το χρησμό λέγοντας ότι θα νικήσει και θα το γιορτάσει με χορούς, ενώ θα μοιράζεται με τους συντρόφους του τον κάμπο υπολογίζοντας τα μερίδια με σχοινιά όπως συνηθιζόταν τότε. Έφερε μαζί του δε και τις αλυσίδες όπου θα έδενε τους δούλους πλέων Τεγεάτες. Το 776 π.χ. έγινε η μάχη η οποία και ήταν αμφίρροπη. Τότε μία γυναίκα η ΜΑΡΠΗΣΣΑ, (η επονομαζόμενη και «ΧΟΙΡΑ», δηλ. έβοσκε χοίρους-γουρούνια), βλέποντας από τα τείχη της Τεγέας, ότι ο κίνδυνος να γίνουν οι ίδιες και τα παιδιά τους σκλάβοι (είλωτες) των Σπαρτιατών ήταν μεγάλος, πείθει με παροτρύνσεις όλες τις γυναίκες, να αρματωθούν με ότι έβρισκαν πρόχειρο, (ακόμα και με οικιακά σκεύη), και να επιτεθούν στους Σπαρτιάτες βοηθώντας τους άνδρες τους. Η ίδια η ΜΑΡΠΗΣΣΑ συνέλαβε τον έκπληκτο ΧΑΡΙΛΛΟ, και τον αλυσόδεσε με τις αλυσίδες που ο ίδιος είχε φέρει μαζί του, καθώς και τους υπόλοιπους Σπαρτιάτες που επέζησαν της μάχης, κι έζησαν την υπόλοιπη ζωή τους, δεμένοι με σχοινιά οργώνοντας και καλλιεργώντας τα χωράφια των Τεγεατών. Προς ανάμνηση αυτής της μάχης και σε ένδειξη τιμής και ευγνωμοσύνης προς τις γυναίκες που πήραν μέρος, οι Τεγεάτες θέσπισαν τα «ΑΛΩΠΙΑ». Η γιορτή αυτή (που πήρε το όνομά της εκ του αλωτός-άλωση), ήταν εθνική γιορτή για τους Αρκάδες, με πολεμικό χαρακτήρα, κι έπαιρναν μέρος κυρίως γυναίκες. Ο ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ αναφέρει ότι μέχρι το 31μ.χ.όταν ο αυτοκράτορας ΟΚΤΑΒΙΑΝΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ διέταξε να αδειάσει ο ναός της ΑΛΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣκαι να μεταφερθούν τα τεχνουργήματά του στη ΡΩΜΗ, μπορούσε κανείς να δει να φυλάσσονται εκεί με ευλάβεια τα όπλα της θρυλικής ΜΑΡΠΗΣΣΑΣ, καθώς και οι αλυσίδες που είχαν δέσει τους Σπαρτιάτες.
 

ΔΙΟΤΙΜΑ

 
Στο « ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ »του ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ μιλάει για τη δασκάλα του τη ΔΙΟΤΙΜΑ, ιέρεια στο μαντείο της Μαντίνειας (που είχε ιδρυθεί από την   ΑΝΤΙΝΟΗ), και που υπήρξε ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ (και σύμφωνα και με τον ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ), γνώστρια της αριθμοσοφίας και των πλέον δυσκολονόητων γεωμετρικών θεωρημάτων. Αναφέρεται ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ στα λεγόμενα της ΔΙΟΤΙΜΑΣ για τον ΕΡΩΤΑ τον οποίο δεν θεωρεί Θεό, αλλά «κάτι μεταξύ θνητού και αθάνατου, γιος της ΠΕΝΙΑΣ (φτώχιας) και του ΠΟΡΟΥ, είναι κάθε άλλο παρά απαλός και όμορφος, είναι αιώνια φτωχός και ‘πεινασμένος’ σύμφωνα με τη φύση της μητέρας , αλλά και γενναίος και ριψοκίνδυνος και και ορμητικός και φοβερός κυνηγός, όταν θελήσει να αποκτήσει το ωραίο και το αγαθό, σύμφωνα με τη φύση του πατέρα». Η ΔΙΟΤΙΜΑ δίδαξε στο ΣΩΚΡΑΤΗ, ότι «οι δογματικές θρησκείες είναι λανθασμένες και από αυτοσεβασμό και μόνο δεν πρέπει να γίνονται αποδεκτές. Κράτησε το δικαίωμά σου από το να μη σκέφτεσαι καθόλου, να σκέφτεσαι λάθος. Είναι φοβερό να διδάσκεις στους ανθρώπους δεισιδαιμονίες για αλήθειες»

ΛΕΩΣΘΕΝΕΙΑ

 
Η ΛΕΩΣΘΕΝΕΙΑ από την ΑΡΚΑΔΙΑ, είχε μελετήσει τα έργα του ΠΛΑΤΩΝΟΣ και πήγε στην Ακαδημία του για να διδαχθεί μαθηματικά και φιλοσοφία. Μετά το θάνατο του ΠΛΑΤΩΝΟΣ (347π.χ.), συνέχισε τις σπουδές της κοντά στον μεγάλο φιλόσοφο ΣΠΕΥΣΙΠΠΟ, ανιψιό του ΠΛΑΤΩΝΟΣ και κληρονόμου της Ακαδημίας του. Ο ΣΠΕΥΣΙΠΠΟΣ εισήγαγε στην Πλατωνική φιλοσοφία την έννοια της «λογικής διαίρεσης», σύμφωνα με την οποία, «για να έχει κάποιος σαφή γνώση για κάτι, θα πρέπει να γνωρίζει όλα τα στοιχεία που το διαφοροποιούν από οτιδήποτε άλλο γνωστό» ή αλλιώς «κοινή λογική» Η ΛΕΩΣΘΕΝΕΙΑ σύμφωνα με τον Αριστοφάνη τον Περιπατητικό, διέπρεψε κυρίως ως μαθηματική ιδιοφυία και σε αυτήν οφείλεται ο μαθηματικός ορισμός για τα σφαιρικά σχήματα, ο οποίος διδάσκεται αυτούσιος έως σήμερα και έχει ως εξής; «Η ΣΦΑΙΡΑ ΕΙΝΑΙ ΣΧΗΜΑ ΣΤΕΡΕΟ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΜΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ, ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΕΥΘΕΙΑ ΠΡΟΣΚΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΣΧΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΙΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ».
 

ΑΝΥΤΗ

 
Η ΑΝΥΤΗ έκανε πασίγνωστη στον αρχαίο ελληνικό κόσμο την Αρκαδία και τον ελεύθερο και βουκολικό τρόπο ζωής των Αρκάδων, με τα ποιήματα αλλά και με τα επιγράμματά της. Ξεχωρίζει η ποίηση της γιατί ασχολείται με καταστάσεις και διαθέσεις της καθημερινότητας, την τρυφερότητα των αισθημάτων και την αναζήτηση της γαλήνης, ανοίγοντας νέους δρόμους στην παρουσία του μικρού και ταπεινού ανθρώπου, της φύσης και του ζωικού βασιλείου μέσα στην ποίηση, ξεφεύγοντας από το ηρωικό περιεχόμενο των ποιημάτων των προγενεστέρων ποιητών και επιγραμματοποιών της  Πελοποννησιακής σχολής, Η μετάφραση από τη Δωρική αδικεί τα ποιήματά της: «Όποιος και νάσαι, κάθισε κάτω από τη σκιά των ωραίων φύλλων της ευθαλούς δάφνης και πιες από την όμορφη πηγή γάργαρο νερό, για να αναπαύσεις τα εξαντλημένα από τον κόπο του θέρους μέλη σου στην πνοή του ζέφυρου.»  Η ΑΝΥΤΗ αγαπάει ιδιαίτερα τον Αρκά θεό ΠΑΝΑ και τον τιμά:
«-Γιατί τέλος πάντων, ω Πάν αγρότη, παίζεις αυτόν εδώ τον 
Καλαμένιο και γλυκόλαλο αυλό, καθήμενος στα έρημα σκιερά Δάση; 
- Για να βόσκουν οι δαμάλες στα δροσερά τούτα τα βουνά, Κόβοντας βλαστάρια από τα καλλίκορμα στάχια.»